09:31 ICT Thứ bảy, 18/11/2017 Thiết kế websiteDanh bạ doanh nghiệpViệc lm - Mua bnLin hệ

Trang nhất » Tin Tức » Tin trong nước » Văn hóa

Kẻ Độôc Phước Tích - Hành trình gian nan của một làng di sản

Thứ ba - 11/12/2012 08:19
Trên dải đất hẹp miền Trung, xứ Cồn Dương là một địa danh hiện diện khá phổ biến trong bức tranh làng xã, đặc biệt là ở vùng đất từ Hoành Sơn về Nam. Điều đáng ghi nhận, không thuần túy chỉ là một địa danh, xứ Cồn Dương còn là hiện thân cô đọng, đặc sắc nhất của quá trình giao thoa, tiếp biến lịch sử và văn hóa Việt - phi Việt dài lâu suốt hàng trăm năm trên mảnh đất mang đậm sứ mạng lịch sử vùng đệm, vùng biên quan trọng này.

Trường hợp Phước Tích là một xứ Cồn Dương như vậy, chỉ với diện tích chừng một cây số vuông, bên dòng sông Ô Lâu vốn mang trong mình nhiều trầm tích văn hóa, chồng lớp, quyện chặt đến mức khó có thể nhận ra, bóc tách một cách rạch ròi. Một xứ Cồn Dương đặc biệt, được cộng đồng cư dân Việt cộng cư, xen cư với cộng đồng tộc người bản địa tiền trú, để rồi từng bước kế thừa và phát huy, xây dựng và phát triển nơi đây thành xứ Kẻ Độôc - Phước Tích danh hương một thuở.

Với truyền thống nông nghiệp lúa nước bền chặt từ cái nôi châu thổ Bắc bộ, có thể nói đến mức “thâm căn cố đế”, trên bước đường đi về phương Nam, người Việt nhanh chóng tiếp quản các lưu vực sông vốn thuận lợi cho việc canh tác ruộng đồng. Đó chính là địa bàn sinh tụ của những ngôi làng Việt “cổ” của lớp lớp tân dân di cư từ miền Bắc trên vùng đất mới, chí ít cũng căn cứ theo nguồn tài liệu địa chí cổ Ô châu cận lục, những năm 1553 - 1555. Trong bối cảnh đó, “sợ truông nhà Hồ, sợ phá Tam Giang” chỉ tạm thời trong giai đoạn đầu, để rồi sau đó, người Việt đã nhanh chóng tiến về phía đông, chiếm lĩnh miền sông nước, phát xuất - gắn liền nạn nhân mãn và quá trình “phá Tam Giang ngày rày đã cạn”.

Có như vậy, cộng đồng nông dân Việt, như trường hợp làng Đa Cảm, từ đầu thế kỷ XV, do đã nhanh chóng khai thác hết vùng ruộng đồng dọc lưu vực sông Ô Lâu, nên phải khai phá mở rộng địa bàn canh tác về tận vùng Ma Nê ở thượng nguồn phá Tam Giang bởi phải dừng lại trước vùng đất hẹp, lại khó có điều kiện canh tác nông nghiệp, không dám tiếp cận một vùng đất thiêng của cộng đồng cư dân bản địa,“kính nhi viễn chi” trước xứ Cồn Dương linh thiêng, huyền diệu.

Ruộng đồng nơi đây khan hiếm là vậy nhưng ở lớp dân Việt di cư muộn hơn sau đó, đoàn người ngựa của ngài Hùng Minh hầu họ Hoàng sau nhiều năm chinh chiến, giã từ binh nhung đã quyết định sinh cơ lập nghiệp trên chính xứ Cồn Dương cao ráo nhưng chật hẹp, lại thiêng liêng huyền hoặc này. Sự lựa chọn đó hoàn toàn không đơn giản, bởi ngài Khai canh không dựa vào truyền thống nông nghiệp “dĩ nông vi bản” của người Việt mà lại dám tiên phong chọn lựa một sinh kế phi nông nghiệp: làm đồ gốm đất nung - nghề độôc. Đó chính là điểm quan trọng tạo nên dấu ấn đặc biệt: Kẻ Độôc.

Rõ ràng không chỉ có chuyện tiếp cận xứ Cồn Dương, điều đáng quan tâm chính là nghề độôc độôc ít nhiều có liên quan đến xứ Cồn Dương linh thiêng cùng lớp lớp chủ nhân bản địa tiền trú. Truyền thuyết Ông Nồi đậm nét huyền thoại mang tính sáng tạo suốt quá trình mở cõi của người Việt, nhằm Việt hóa nguồn gốc hay ảnh hưởng của sinh kế phi nông nghiệp độc đáo này thông qua yếu tố huyền thoại hóa về một nhân vật khai canh, có quê hương bản quán Cảm Quyết xứ Nghệ đầy đủ, tựa như danh xưng miếu Quảng Tế mang đậm chất Việt nhưng thực chất chỉ là lớp áo bên trên một dấu tích văn hóa phi Việt đặc sắc: Bà Zàng/Bà Dương/Dương Phu nhân, mà trong tước hiệu sắc phong thời Nguyễn, có hai từ Quảng Tế, hàm nghĩa ban phát ân đức rộng rãi.

Nếu như cộng đồng cư dân Việt làng Đa Cảm sớm bôn ba kiếm tìm ruộng đồng lúa má thì cũng cộng cư sát cạnh, vẫn hiện diện hai cộng đồng cư dân Cảm Quyết, Dõng Cảm không sống bằng nghề nông và cho đến giữa thế kỷ XVI, vẫn phồn thịnh với nghề gốm đất nung, về sau định hình thành địa danh Mỹ Cang/Cương. Xứ Cồn Dương và mối quan hệ lịch sử - văn hóa giữa Cảm Quyết và Dõng Cảm là vấn đề có tính nguồn cội của Phước Tích và Mỹ Cang, cho đến hiện nay.

Có thể còn có nhiều ngôi làng sinh sống bằng nghề gốm đất nung, hay nghề gốm đất nung có thể hiện diện ở nhiều ngôi làng khác nữa, nhưng điểm cần khẳng định là trên dải đất Quảng Trị, Thừa Thiên, dấu tích trong thư tịch và trên thực địa, đến nay, vẫn rất hiếm hoi. Có lẽ do vậy mà nguồn sống của ngôi làng Kẻ Độôc - Phước Tích suốt chiều dài lịch sử trở nên rất dồi dào, thành nguồn sinh lực tạo nên sức sống đặc trưng của ngôi làng nhỏ bé, hiền hòa này.

Đặc biệt, nếu như trong giai đoạn đầu của lịch sử lập làng, nguyên tắc huyền thoại hóa được tiền nhân áp dụng để khẳng định yếu tố Việt về nguồn gốc, tính chính danh cho sự ra đời của nghề gốm đất nung thì Om Ngự, chí ít cũng cho tới thời Nguyễn, hậu thế đã chính thức lịch sử hóa một sản phẩm dân gian trực tiếp vào chốn cung nội. Điều đó càng khẳng định tính chính danh cũng như vai trò, thực lực của nghề gốm đất nung đối với lịch sử văn hóa làng Phước Tích.

Có thể nói Phước Tích đã thành công nhờ tuân thủ nghiêm ngặt, nhất quán phương thức kinh tế phi nông nghiệp mà tổ tiên đã sáng suốt lựa chọn một cách dũng cảm, hợp lý nhất. Tuy nhiên, người Phước Tích cũng ý thức rất sâu sắc đến sự chi phối nặng nề, nghiệt ngã của quan niệm “dĩ nông vi bản” truyền thống bởi ngoài nông nghiệp, tất cả đều là “mạt nghệ”, chí ít cũng phần nào thể hiện qua danh xưng “kẻ độôc”, “con buôn”v.v… hàm nghĩa miệt thị xã hội. Từ đây, cộng đồng cư dân Phước Tích đã có thế ứng xử đặc biệt:

(1) tiếp tục sinh kế nghề độôc, sinh lợi để

(2) có sự đầu tư đặc biệt cho con cái học hành, cho sau này khả dĩ bước vào hoạn lộ hoặc chốn trường qui một cách chính danh, và

(3) một bộ phận cư dân trở lại bằng nghề nông khi chọn hướng tiếp tục di cư về phía thượng nguồn sông Ô Lâu (xứ thượng nguyên) để khai phá, hình thành nên ấp Huỳnh Liên và phường Tân Lộc.

Lịch sử hình thành và phát triển của làng Phước Tích - Kẻ Độôc suốt hàng trăm năm đã minh chứng cho việc lựa chọn sinh kế “phi nông nghiệp” của tiền nhân, một ngôi làng có diện tích nhỏ bé nhưng tầm vóc vươn rộng khắp miền Trung, từ dân gian cho đến tận chốn cung nội. Quần thể kiến trúc nhà vườn - nhà rường vùng Huế đặc trưng hiện tồn ở xứ Cồn Dương xưa, đến nay đã được công nhận là di sản văn hóa quốc gia, ít nhiều, cũng phần nào thể hiện được tầm vóc lớn lao, sâu rộng đó của di sản Phước Tích.

Trong bối cảnh vỡ ra của xã hội truyền thống thời hiện đại, nghề gốm đất nung của làng Kẻ Độôc - Phước Tích vang danh một thời cũng nhanh chóng tàn phai bởi sự công phá ngày càng mạnh mẽ và nghiệt ngã của nhu cầu, thị hiếu và vật dụng, nguyên vật liệu hiện đại. Không thể và càng không thể trông chờ vào nông nghiệp bởi vô vàn những khó khăn cả về chủ quan cũng như khách quan, người dân Phước Tích đang phát huy tối đa lợi thế của phương thức phi nông nghiệp thứ hai (nhập thế từ bề dày truyền thống khoa bảng của làng, từ bên ngoài làng) để làm cứu cánh cho phương thức phi nông nghiệp đặc trưng cốt lõi - nghề độôc gốm đất nung - vang bóng một thời, như là một di sản văn hóa độc đáo, đặc trưng. Giải quyết tốt mối quan hệ giữa di sản văn hóa và sản phẩm du lịch là một bài toán khó có tính toàn cầu nhưng với trường hợp Phước Tích là hoàn toàn có cơ sở, trong bối cảnh của một ngôi làng Việt miền Trung truyền thống đặc trưng mang đầy đủ tầm vóc, dáng vẻ của ngày xưa, với quần thể phong cảnh và kiến trúc nhà vườn - nhà rường, với di sản nghề gốm đất nung nổi tiếng qua biểu trưng Om Ngự đậm chất lịch sử và huyền thoại thiêng liêng, trở thành chất liệu quí hiếm cho việc tạo dựng thành công một thương hiệu du lịch thời hiện đại.

Đó chính là hành trình dài, dù gian nan qua lắm chông gai nhưng vẻ vang, đầy ấn tượng của Kẻ Độôc - Phước Tích, một làng di sản đặc trưng trên cơ sở nền tảng một ngôi làng không có ruộng đất nông nghiệp ở miền Trung Việt Nam.  

 
Tác giả Trần Đình Hằng
Hãy share nếu bạn thấy thích, cám ơn!
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết
Comment addGửi bình luận của bạn
Mã chống spamThay mới

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

 

Thành viên

Thống kê

Đang truy cậpĐang truy cập : 29

Máy chủ tìm kiếm : 1

Khách viếng thăm : 28


Hôm nayHôm nay : 1431

Tháng hiện tạiTháng hiện tại : 51831

Tổng lượt truy cậpTổng lượt truy cập : 3582548

Custom Search

Hotels in Huecity

 check out this page for a dependable seller that will give you the acim video you're looking for quickly and easily. | Create a professional website with the free website builder from KixGO | If you are not interested in luggage storage service , then you have already missed a lot. | join us for the best martial arts singapore | For more gotherecheaply consult the experts at gotherecheaply | We have more than 10 years of experience in Hair dressing Industry and have a good reputation in this field.We hot sale the Virgin brazilian Peruvian Malaysian Indian Curly Hair wigs.products have won praise from customers worldwide. https://www.justvirginhair.com/ ,have the departments for specialized in collecting the raw material of human hairs,have strict control in the quality.Try our best to provide top quality product with reasonable price.Our aim is to help customers realize their goals.