Chùa Từ Hiếu vốn là một am tự để tu tại gia có tên là “thảo am đường” do hòa thượng Thích Nhất Định lập ra để phụng dưỡng mẹ già. Sau đó vào khoảng năm 1848 “thảo am đường” được trùng tu và mở rộng nhờ sự giúp đỡ của một thái giám có tên là Châu Phước Năng.

Các thái giám khi còn sống phục vụ trong hoàng cung hoặc làm việc trong lăng tẩm của vua chúa nhà Nguyễn. Tuy nhiên sau khi về già các thái giám này lại bị đuổi ra khỏi cung, không nơi ở, không người thân, không quê hương các thái giám chỉ biết sống qua ngày và chờ chết tại “Cung giám viện” là nơi ở cho các thái giám già.

Câu chuyện đằng sau khu lăng mộ thái giám duy nhất ở Việt Nam
Một góc khu lăng mộ thái giám

Châu Phước Năng sớm nhận ra sự thật khắc nghiệt: sau khi chết không có nơi nào để chôn cất, không nơi thờ tự, không ai hương khói. Trước cơ sự như vậy thái giám Châu Phước Năng đã kêu gọi các hoạn quan trong triều đình quyên góp và ủng hộ để mở rộng “thảo am đường” nhằm có nơi yên nghỉ sau khi chết. Công việc này được vua Tự Đức và thái hậu Từ Dũ chấp nhận đồng thời cũng quyên góp để mở rộng “thảo am đường”.

Đến đời vua Thành Thái, chùa tiếp tục mở rộng và các thái giám trong triều tiếp tục ủng hộ để xây dựng. Cái tên Từ Hiếu được vua Tự Đức ban tặng có nghĩa là hiếu thuận và do có sự giúp đỡ, đóng góp của các thái giám nên ngôi chùa này còn có tên gọi khác là “chùa thái giám”.

Câu chuyện đằng sau khu lăng mộ thái giám duy nhất ở Việt Nam
Một ngôi mộ của thái giám đã ngả màu theo thời gian

Hoang tàn, lạnh lẽo lăng mộ thái giám

Mặc dù đóng góp phần lớn của cải và công sức để xây dựng chùa nhưng sau khi chết các thái giám lại được chôn trên một ngọn đồi nhỏ nằm bên phải của chùa, tách khỏi hẳn khuôn viên của chùa Từ Hiếu.

Toàn bộ khu nghĩa trang của thái giám rộng khoảng 1.000 m2, có kích thước hình chữ nhật. Khu lăng mộ này được chia làm thành 3 bậc tương ứng với vai trò và sự đóng góp khác nhau của các quan thái giám. Bậc trên cùng là của thái giám Châu Phước Năng, người đóng góp nhiều nhất cho chùa vì vậy ngôi mộ này cũng to hơn những ngôi mộ nằm cạnh bên.

Câu chuyện đằng sau khu lăng mộ thái giám duy nhất ở Việt Nam
Bia đá ghi lại cuộc đời của các thái giám

Toàn bộ khu lăng mộ có 25 ngôi mộ, trong đó có hai ngôi mộ gió là ngôi mộ không có thi hài. Trong tổng số 25 ngôi mộ thì có 21 ngôi mộ có thể đọc được chữ trên bia, đặc biệt là ngôi mộ số 22 chữ trên bia còn khá rõ. Trên bia của ngôi mộ này ghi: Hoàng triều cung giám viện, quảng vụ Nguyễn Hầu, quê ở thôn Nhi, Hà Nội, mất tháng giêng năm Khải Định Thứ V.

Chính giữa khu lăng mộ có tấm bia làm bằng đá cao 1.1m rộng 0.7m tương truyền do Cao Xuân Dục là một quan đại thần nhà Nguyễn ghi lại tâm sự của các hoạn quan “khi sống chúng tôi tìm thấy đây sự yên lặng, khi đau ốm chúng tôi tìm thấy ở đây sự bình yên và khi chết chúng tôi được an tán cùng nhau”.

Khu lăng mộ này có cửa tam quan khá lớn cao khoảng 15m, dài 7m và cũng như khu lăng này thì cổng tam quan cũng đã phủ màu của rong rêu, hoang tàn và lạnh lẽo. Ở chính giữa của cổng là một tấm bia đá nằm trong một hốc nhỏ ghi lại cuộc đời của các thái giám mà khi đọc lên người đời không khỏi chua xót “khi còn sống chúng tôi nương nhờ cửa Phật, mà khi chết thì biết nương nhờ vào đâu? Nhân thấy rằng phía tây thành có một miếng đất nên lấy gạch xây thành để có nơi thờ cúng về sau, gần với Phật mới là nơi thờ tự lâu dài, bằng hữu ốm đau có nơi chữa bệnh, ai nằm xuống có nơi để mà tống tán”.

Câu chuyện đằng sau khu lăng mộ thái giám duy nhất ở Việt Nam
Lăng mộ các thái giám nằm khuất trên ngọn đồi

Nguyễn Du từng viết: “300 năm sau không biết có còn ai khóc Tố Như chăng?”, và các thái giám ở chùa cũng vậy, liệu càng về sau này có còn ai nhớ đến các thái giám và nơi an nghỉ của họ? Mọi người đến với chùa chỉ là để phúng viến, cầu nguyện chứ ít ai biết và quan tâm đến khu lăng mộ này. Một thời vàng son của quá khứ đã qua đi và các thái giám cũng như các câu chuyện về họ cũng lụi tàn theo năm tháng.

Theo Thebox.vn.